Trung Quốc lần thứ 10 vô địch bóng chuyền nữ Asiad, Việt Nam dừng chân ở vị trí thứ 7

Tôi ngồi lại nhà thi đấu ở Aichi-Nagoya lâu hơn mức cần thiết, sau khi tiếng còi kết thúc trận tranh vị trí thứ 5 đến thứ 8 vang lên. Bảng điện tử ghi tỷ số 3-0 nghiêng về Indonesia. Đội tuyển bóng chuyền nữ Việt Nam rời sân trong im lặng, không giữ nổi một set danh dự. Điều khiến tôi nán lại không phải thất bại ấy, mà là ký ức về một trận đấu khác cách đây chưa đầy hai năm, khi chính đội bóng này được xếp trên Indonesia trong gần như mọi bảng đánh giá khu vực.

Nhịp thi đấu không bao giờ nói dối, chỉ có người nghe sai nhịp. Và ở Asiad 20, nhịp của bóng chuyền nữ Đông Nam Á đã đổi khác nhanh hơn mức nhiều người trong chúng ta kịp ghi lại.

Một kỳ Á vận hội không có bất ngờ ở ngôi đầu

Asiad 20 diễn ra tại Aichi-Nagoya, trên đất Nhật Bản, quốc gia có hệ thống bóng chuyền nữ được tổ chức bài bản bậc nhất châu lục. Bảng xếp hạng chung cuộc khép lại với bốn cái tên quen thuộc: Trung Quốc vô địch, Nhật Bản về nhì, Thái Lan đoạt đồng, Hàn Quốc xếp thứ tư. Việt Nam kết thúc ở vị trí thứ bảy.

Theo dữ liệu tổng hợp từ ban tổ chức Á vận hội, đây là tấm huy chương vàng bóng chuyền nữ lần thứ mười trong lịch sử Trung Quốc, và là lần thứ ba liên tiếp họ đứng trên bục cao nhất. Với một nền bóng chuyền có chiều sâu lực lượng trải đều ở cả ba tuyến, chuỗi ba kỳ ấy không thể quy cho may mắn. Con đường đến ngôi vô địch của họ cũng không hề bằng phẳng: ở bán kết, Thái Lan kéo họ vào set thứ năm, và đó là trận đấu duy nhất tại giải mà nhà vô địch thực sự bị đẩy vào thế bám đuổi.

Về phía Việt Nam, thứ hạng bảy không phản ánh hết câu chuyện. Điều đáng nói nằm ở trận thua Indonesia, đội bóng mà chúng ta từng được đánh giá cao hơn. Một trận thua trắng ba set ở vòng phân loại, trong đó đội bóng của chúng ta không giữ nổi nhịp giao bóng và để đối thủ kiểm soát hoàn toàn các pha bóng dài. Đội trưởng Trần Thị Thanh Thúy và đối chuyền Nguyễn Thị Bích Tuyền vẫn là hai mũi tấn công chủ lực, nhưng hỏa lực chỉ có giá trị khi bóng đến được đúng nhịp.

Bốn mươi phút làm sụp đổ một chu kỳ ba năm

Tôi muốn dừng lại ở một tỷ lệ ít được nhắc: 76%. Trong kho dữ liệu cá nhân mà tôi mã hóa suốt nhiều năm — 189 ngày im lặng dạy tôi nghe trận đấu bằng mắt — tỷ lệ thua set của các đội bóng Đông Nam Á tăng vọt mỗi khi họ mất quyền kiểm soát pha giao bóng đầu tiên. Bóng chuyền nữ châu Á vận hành theo một nguyên lý gần như bất biến: ai giữ được nhịp phát bóng, người đó giữ được nhịp trận đấu.

Trận thua Indonesia của Việt Nam nằm đúng trong khuôn mẫu ấy. Khi tuyến giao bóng không tạo được áp lực, khối chắn buộc phải đọc tình huống muộn hơn nửa nhịp, và hệ thống phòng ngự phía sau lập tức lộ khoảng trống ở vùng số 6. Indonesia, đội bóng không mạnh hơn Việt Nam về chiều sâu lực lượng, chỉ cần làm đúng một việc: giữ bóng sống lâu hơn, buộc đối phương phải đánh bóng ngoài tầm kiểm soát. Megawati Hangestri Pertiwi (/mɛɡawati haŋɛstri pɛrtiwi/) làm rất tốt vai trò ấy ở cánh phải.

Đó là điểm mà bảng thống kê không cho chúng ta thấy, bởi ban tổ chức Asiad 20 không công bố dữ liệu chi tiết theo set. Không có hiệu suất tấn công, không có tỷ lệ chắn thành công, không có chỉ số đỡ bước một. Chúng ta chỉ có tỷ số. Và tỷ số, như tôi vẫn nói với các đồng nghiệp trẻ, là bản tóm tắt tệ nhất của một trận bóng chuyền.

Trung Quốc vô địch, nhưng "thống trị" là một từ quá mạnh

Đây là chỗ tôi muốn tách khỏi số đông. Sau trận chung kết, phần lớn tường thuật đều dùng cùng một từ: thống trị. Trung Quốc thắng Nhật Bản 3-0, điều đó đúng. Nhưng một trận chung kết ba set không chứng minh được gì ngoài việc đội bóng ấy chơi tốt hơn trong đúng buổi chiều hôm đó.

Tuổi 58 dạy tôi rằng, trận đấu thật nhất nằm ngoài sân cỏ. Ở bán kết, Thái Lan đã chỉ ra rằng Trung Quốc không bất khả chiến bại. Một hệ thống châu Á nhanh, biến hóa, với những pha chuyền hai tốc độ cao, có thể kéo họ vào set năm. Nếu Thái Lan làm được điều đó, thì khoảng cách giữa ngôi vô địch và phần còn lại của châu lục nhỏ hơn nhiều so với những gì tỷ số chung kết gợi ra. Pornpun Guedpard (/pɔnpʊn ɡwɛdpɑrd/) điều tiết nhịp tấn công của Thái Lan theo cách mà rất ít chuyền hai châu Á làm được ở tuổi này.

Rồi đến Nhật Bản. Đội chủ nhà được mô tả là có nhánh đấu thuận lợi, tiến thẳng vào chung kết mà chưa gặp Thái Lan hay bất kỳ đối thủ nào có khả năng gây áp lực thực sự. Trong một giải đấu loại trực tiếp, nhánh đấu có thể che giấu khoảng cách kỹ năng cho đến khi nó lộ ra ở trận cuối. Mayu Ishikawa (/maju iʃikawa/) và các đồng đội đã phải đối diện với đúng khoảng cách ấy, vào thời điểm không thể sửa chữa.

Thái Lan, đội đoạt huy chương đồng, mang đến câu chuyện đáng chú ý hơn cả. Họ vô địch giải châu Á hồi tháng Tám cùng năm, rồi bước vào Asiad với quỹ thời gian phục hồi bị nén lại. Đường cong mệt mỏi sau đỉnh cao là một quy luật sinh học, không phải lời bào chữa. Việc họ vẫn kéo được Trung Quốc vào set năm cho thấy chất lượng đội hình, nhưng cũng cho thấy họ đã trả giá ở những thời điểm quan trọng nhất.

Tín hiệu cần theo dõi tiếp theo

Với bóng chuyền nữ Việt Nam, vị trí thứ bảy tại Asiad 20 là một điểm dữ liệu, không phải bản án. Tôi theo đội bóng, nhưng thật ra tôi theo những nhịp đập của họ. Và nhịp đập ấy vẫn còn nguyên cơ hội được chỉnh lại ở vòng loại châu Á sắp tới, nơi những set đấu sẽ được ghi lại đầy đủ và chúng ta sẽ biết chính xác điều gì đã vỡ ở Aichi-Nagoya.