Keely Hodgkinson, Athlos và chiếc catsuit: Khi điền kinh nữ tự đổi nhịp trên đường chạy London

Tôi đến sân vận động sớm hơn giờ thi đấu hai giờ đồng hồ. Ở góc khán đài phía tây, một kỹ thuật viên đang kiểm tra lại dàn đèn, còn trên mặt đường chạy, hơi ẩm buổi chiều London còn đọng thành từng vệt mờ dưới ánh sáng nhân tạo. Đêm nay không có trận bóng nào ở đây. Chỉ có tám làn chạy, một vạch xuất phát, và một phụ nữ trẻ mặc bộ đồ liền thân bóng loáng màu đen, đứng yên nhìn về phía đường cong cuối cùng. Cô ấy không khởi động theo cách của những người còn lại. Cô ấy đứng, khoanh tay, mắt dán vào một điểm vô hình ở cuối đường chạy.

Rồi đèn vụt tắt. Tiếng nhạc nền dội lên từ hệ thống loa dưới khán đài, nặng và dày như bass trong một hộp đêm. Ai đó ngồi cạnh tôi trong khu vực báo chí bật cười: “Đây là giải điền kinh hay là một buổi rave vậy?” Tôi không trả lời. Tôi đang đếm. Từ khoảnh khắc tiếng nhạc bắt đầu cho đến khi khẩu súng lệnh nổ, đúng bốn mươi hai giây. Và trong bốn mươi hai giây ấy, khán đài im đi một nhịp — cái nhịp mà tôi đã học cách lắng nghe suốt nhiều năm, ở những sân vận động không ai chiếu lại.

Keely Hodgkinson chạy như thể đường chạy vốn thuộc về cô. Cô về đích trước người gần nhất gần hai giây.

Đêm ấy là một sự kiện mang tên Athlos — một giải điền kinh nữ, được tổ chức tại London trong khuôn khổ quốc tế đầu tiên, sau lần ra mắt ban đầu. Đây là một thể loại sự kiện tương đối mới: dàn dựng như một buổi biểu diễn, lấy âm nhạc, ánh sáng và nhịp trình diễn làm xương sống, nhưng vẫn giữ nguyên cấu trúc thi đấu của điền kinh đỉnh cao. Ban tổ chức gọi đó là một cách tách khỏi “hiện trạng” của các giải truyền thống, nơi khán đài thường vắng và nhịp thi đấu bị kéo căng bởi lịch trình hành chính.

Trong nhiều năm theo dõi thể thao, tôi đã đi qua tám kỳ Thế vận hội và tám kỳ World Cup, cùng nhiều vòng đua xe đạp lớn ở châu Âu. Tôi từng ngồi ở những khán đài nơi tiếng hô vang đến mức không nghe nổi chính mình. Và tôi cũng từng ngồi ở những sân tập chỉ có tiếng bước chân và tiếng thở. Điền kinh nữ, trong ký ức của tôi, thường thuộc về nhóm thứ hai — những sự kiện lặng lẽ, được yêu bằng sự bền bỉ chứ không bằng tiếng reo. Đêm London này là một ngoại lệ, và tôi muốn hiểu vì sao nó lại là ngoại lệ.

Ở đây, câu chuyện không bắt đầu từ bàn thắng hay từ một điểm số. Nó bắt đầu từ một khoảng lặng trước khi có ai đó bứt tốc, đúng như cách tôi vẫn ghi chép suốt nhiều năm: Người ta nhớ những khoảnh khắc rực sáng. Tôi nhớ những khoảng lặng giữa hai nhịp bóng.

Đêm ấy, khoảng lặng ấy kéo dài bốn mươi hai giây. Rồi một người phụ nữ ấy chạy, và mọi thứ khác — âm nhạc, ánh sáng, khẩu hiệu — chỉ còn là nền.

Khi kết quả được công bố, khoảng cách gần hai giây giữa người về nhất và người phía sau là con số đáng để dừng lại. Ở cự ly 800 mét — nội dung mà phần lớn các cuộc đua ở đẳng cấp cao thường được định đoạt bằng những phần mười giây, bằng một bước sải chân, bằng một quyết định sai ở khúc cua cuối — một khoảng cách gần hai giây không phải là chiến thắng. Nó là sự phân tầng. Nhà báo ngồi cạnh tôi ghi lại câu mà ngay cả những người khó tính cũng phải thừa nhận: ở một buổi tối như thế, người về nhất có thể đi giày bê-tông và vẫn thoải mái về đích đầu tiên.

Nhưng đây là lúc tôi phải chậm lại. Bởi vì điều khiến đêm ấy trở thành một sự kiện đáng viết không nằm ở hai giây ấy. Nó nằm ở bộ trang phục mà Hodgkinson mặc khi chạy qua hai giây ấy — và ở câu chuyện đằng sau nó.

Cô mặc một bộ đồ liền thân bó sát, đen bóng, được thiết kế theo cảm hứng từ hình ảnh Catwoman. Theo những gì đội ngũ của cô chia sẻ, bộ đồ này là kết quả của khoảng một năm làm việc chung với nhóm đổi mới của Nike: đo đạc, thử, chỉnh sửa, thử lại. Chi tiết nhỏ nhất cũng được tính đến — một giá đỡ cho cặp kính, một chỗ neo cho đuôi tóc buộc cao để không có gì cản gió. Hodgkinson nói cô đã lo lắng về việc mặc nó trước đám đông đông người, nhưng khi đèn sân bật lên, cô quên đi lo lắng ấy.

Tôi đã dành nhiều năm ngồi ở góc sân tập để quan sát những chi tiết như thế này. Sân tập không bao giờ nói dối. Nó chỉ thì thầm với những ai chịu ngồi lại. Một năm chỉnh sửa một bộ đồ không phải là một buổi chụp quảng cáo. Nó là một quá trình lao động lặp đi lặp lại, giống như việc một hậu vệ nào đó, ở một buổi tối Kazan nhiều năm trước, tự mình sút bóng từ ngoài vòng cấm mười bốn lần mỗi buổi tập cho đến tận chín giờ tối. Cái đêm mà kết quả ấy phát nổ trước ống kính, người bên lề hiểu rằng đó không phải may mắn. Đó là một quy trình.

Bộ catsuit của Hodgkinson thuộc cùng dòng suy nghĩ đó. Giá trị của đêm London không nằm ở việc một vận động viên mặc một bộ đồ mới. Nó nằm ở chỗ điền kinh đỉnh cao đang học cách trình bày phần lao động vô hình của mình bằng một ngôn ngữ mà khán giả trẻ hiểu được.

Tôi tự hỏi về khả năng thật sự của bộ trang phục. Những tuyên bố về “khí động học” không đi kèm bất kỳ dữ liệu đường hầm gió hay chỉ số lực cản nào trong các chia sẻ công khai. Hiệu quả của nó, vì thế, thuộc loại được khẳng định chứ chưa được chứng minh. Trong sự nghiệp ghi chép của tôi, tôi đã thấy nhiều trường hợp như vậy: một thứ gì đó được mô tả là mang tính bước ngoặt trước khi có ai đó ngồi lại đo nó bằng con số. Không phải để phủ nhận, mà để biết mình đang đọc cái gì.

Có một điều đáng chú ý khác ở đêm ấy, và nó quan trọng hơn cả bộ đồ. Sự kiện Athlos đưa lên sân khấu một ý tưởng: điền kinh nữ có thể tự đứng riêng như một sản phẩm giải trí, chứ không chỉ là một phần được lồng vào lịch trình của các giải hỗn hợp. Đây là một chuyển động thương mại, và tôi muốn nói rõ điều này như một người quan sát, không phải như một người cổ vũ. Khi một giải đấu mới tuyên bố phá vỡ hiện trạng, câu hỏi đầu tiên của tôi luôn luôn là: phá vỡ bằng cái gì, và ai được lợi?

Ở đây, câu trả lời có phần rõ ràng hơn thường lệ. Cấu trúc giá trị của buổi tối được dựng quanh một tam giác: vận động viên — thương hiệu — sự kiện. Hodgkinson đứng ở đỉnh thứ nhất với tư cách nhà vô địch Olympic cự ly 800 mét và là gương mặt được khán giả nhà yêu mến. Nike đứng ở đỉnh thứ hai, mang đến năng lực nghiên cứu và sản xuất. Athlos đứng ở đỉnh thứ ba, tạo ra sân khấu. Giá trị được tạo ra không nằm ở riêng ai; nó nằm ở chỗ ba đỉnh ấy gặp nhau trong cùng một đêm London.

Tôi đã chứng kiến nhiều sự kiện thể thao nữ hoạt động theo cách khác — vận động viên nổi tiếng đi kèm một giải đấu mờ nhạt, hoặc một giải đấu lớn đi kèm những gương mặt không được truyền thông. Ở Athlos, tam giác ấy khép lại. Đó là lý do vì sao khán đài đêm ấy có một bầu không khí khác thường, chủ yếu là khán giả trẻ, và theo những người có mặt, sàn khán đài rung lên theo nhịp bass. Nhưng tôi không viết về sự rung đó. Tôi viết về cái cách mà một buổi tối như vậy có thể khiến người ta quên đi hai giây — thứ đáng lẽ phải là câu chuyện chính.

Bởi vì, thành thật mà nói, hai giây ấy là một tín hiệu thể thao, còn tam giác kia là một tín hiệu thương mại. Và hai thứ ấy, ở đêm London, đã hòa vào nhau đến mức khó tách rời.

Tôi muốn quay lại câu chuyện quản lý đằng sau bộ đồ, vì đây là phần ít được chú ý nhất nhưng lại chứa nhiều chi tiết nghề nghiệp nhất. Việc mặc hay không mặc một bộ trang phục mới không được quyết định bởi cảm hứng buổi sáng. Nó là một quyết định chung của vận động viên, đội ngũ hỗ trợ và đối tác. Hodgkinson nói cô cùng đội ngũ của mình quyết định khi nào thì mặc nó — một chi tiết nhỏ nhưng cho thấy phía sau vận động viên có một cấu trúc có tổ chức, chứ không phải một cá nhân đơn độc.

Và rồi là câu nói quan trọng nhất của buổi tối. Đội ngũ của cô khẳng định bộ trang phục hoàn toàn hợp lệ trong khuôn khổ các quy định hiện hành. Tôi ghi lại câu đó, và tôi gạch chân nó — nhưng bằng bút chì, không bằng bút mực.

Đây là phần phản trực giác của cả câu chuyện, và tôi cho rằng đây là phần đáng bàn nhất.

Khi một vận động viên hoặc đội ngũ của cô tuyên bố một trang thiết bị “hợp lệ”, chúng ta đang nghe ý kiến của một bên có lợi ích, chứ không phải phán quyết của cơ quan quản lý môn thể thao. Điền kinh từng chứng kiến một tiền lệ đáng nhớ trong lĩnh vực giày thi đấu, khi các mẫu giày có công nghệ đệm mới bị đặt câu hỏi về tính công bằng. Với trang phục, các quy định lịch sử vốn ít chặt chẽ hơn so với giày. Điều đó có nghĩa là tuyên bố “hợp lệ” của đêm London có thể đúng — nhưng nó chưa được xác nhận bởi bên có thẩm quyền, mà chỉ bởi bên đã tạo ra nó.

Tôi viết điều này không phải để nghi ngờ thành tích của Hodgkinson. Khoảng cách gần hai giây tự nó đã nói lên rằng kết quả không phụ thuộc vào một bộ vải bó sát. Tôi viết điều này bởi vì câu chuyện về đêm ấy có hai loại phát ngôn lẫn vào nhau, và đọc giả nên phân biệt chúng: loại thứ nhất là dữ kiện thể thao — một cuộc đua được thắng bằng một khoảng cách lớn; loại thứ hai là ngôn ngữ quảng bá — nhãn “mang tính biểu tượng”, cụm “thành công lớn”, và câu “hoàn toàn hợp lệ”.

Vấn đề thứ hai thuộc cùng dạng. Đêm ấy được gọi là “cú nổ lớn” của điền kinh nữ. Nhưng dữ liệu để khẳng định điều đó — số khán giả, tỷ lệ lấp đầy, doanh thu, dư luận đo được — không xuất hiện trong bất kỳ phần chia sẻ công khai nào. Nhãn “biểu tượng” là ý kiến của người viết, không phải kết quả khảo sát. Và trong trường hợp này, tất cả các điểm thông tin đều không kèm nguồn độc lập. Đó là dấu hiệu của một tác phẩm gần với thông cáo báo chí hoặc bài PR hơn là một bản tin có kiểm chứng.

Tôi đã đi qua bốn thế hệ vận động viên, và tôi học được rằng sự im lặng cũng là một đơn vị dữ liệu. Nước Nga im lặng đến lạ. Và chính sự im lặng ấy đã nói nhiều nhất. Khi một buổi tối thể thao chỉ toàn những lời khẳng định mà không có dữ liệu nào chen vào, thì bản thân tiếng reo cũng trở thành một thứ đáng cân nhắc: nó reo vì điều gì — vì một thành tích được chứng minh, hay vì một ý tưởng được bán?

Có một khả năng khác mà tôi buộc phải nêu, dù nó kém hấp dẫn hơn. Một chiến thắng với khoảng cách gần hai giây ở một giải đấu quốc tế mới ra mắt có thể phản ánh chất lượng của làn chạy phía sau nhiều hơn là đỉnh cao phong độ của người về nhất. Ở các kỳ Olympic, khoảng cách giữa tám vận động viên nữ cự ly 800 mét thường được nén lại chỉ trong vài giây. Một cuộc đua ở giải mới, với dàn vận động viên chưa chắc đạt mật độ ấy, có thể tạo ra một bức tranh huy hoàng hơn thực tế. Tôi không nói điều đó đã xảy ra. Tôi nói rằng chúng ta chưa có cơ sở để loại trừ nó.

Và như tôi vẫn nhắc mình: một nhịp không tạo nên bản nhạc. Một cuộc đua không tạo nên một đời điền kinh. Đêm London là một nhịp đẹp. Để biết nó là một phần của bản nhạc hay chỉ là một nốt lẻ, ta cần thêm thời gian, thêm mùa giải, và thêm những khoảng cách được đo lại ở một dàn đối thủ đầy đủ hơn.

Điều đáng giữ lại từ đêm ấy không nằm ở bộ catsuit, cũng không nằm ở khoảng cách hai giây. Nó nằm ở chỗ Athlos đã trả lời được một câu hỏi mà nhiều giải điền kinh truyền thống chưa từng đặt ra: nếu chúng ta dựng điền kinh nữ như một sản phẩm giải trí đúng nghĩa, liệu khán giả có đến không? Câu trả lời sơ bộ là có. Nhưng câu trả lời sơ bộ không phải là kết luận, và một đêm đẹp không phải là một hệ thống.

Với tư cách người ghi chép, tôi quan tâm đến phần tiếp theo. Liệu Athlos có mở rộng thành nhiều kỳ quốc tế hơn không, hay chỉ dừng ở một vài đêm hào nhoáng? Liệu cơ quan quản lý điền kinh có đưa ra bất kỳ hướng dẫn nào về trang phục khí động học sau đêm này không? Liệu Hodgkinson có lặp lại khoảng cách ấy ở một dàn đối thủ dày hơn không? Và liệu công nghệ trang phục từ đường chạy có lan sang những môn khác — như những gì từng xảy ra với giày chạy — hay không?

Đây là những câu hỏi không vội vàng được trả lời. Chúng thuộc loại cần ngồi lại, cần đếm, cần chờ một buổi tối khác. Giữ nhịp, với tôi, là đếm những gì không ai nghe thấy. Và đêm London vừa cho tôi một thứ để đếm: bốn mươi hai giây trước khi súng nổ, hai giây ở đích, và một năm lao động không ai chiếu lại.

Tôi rời khán đài khi đèn đã tắt từ lâu. Bên ngoài, London vẫn còn hơi ẩm. Trên tay tôi là cuốn sổ với ba con số, và một dòng gạch chân bằng bút chì. Có lẽ phải vài mùa giải nữa tôi mới biết dòng gạch chân ấy đúng hay sai. Nhưng với người làm nghề đếm nhịp, biết rằng mình chưa biết — cũng là một kết quả.